ماخونیک، روستای ۳۰۰ ساله ی خراسان جنوبی/ روستای ماخونیک جزء هفت روستای شگفت انگیز دنیا است که با بافت روستایی و ساکنان منحصر به فرد آن تبدیل به منطقه ای با جذابیت های گردشگری شده است

مدرسه علمیه انوارالعلوم ماخونیک با قدمتی نزدیک به هشتاد سال نقش عمده ای در ارتقاء سطح فرهنگی و علمی این روستا داشته است به گونه ای که تعداد زیادی طلبه و استاد تاکنون از این روستا به مدارس دیگر استان رفته و مشغول به تحصیل و تدریس علوم دینی هستند.

روستای «ماخونیک» یکی از روستاهای شگفت‌انگیز جهان است و به لحاظ شهرت آن به شهر لی‌لی‌پوت‌ها، جذابیت‌های حیرت‌انگیزی دارد. از روستای ماخونیک تا افغانستان نیم ساعت فاصله وجود دارد. مردم این روستا قرابت دیرینه ای با مردم کشور همسایه افغانستان دارند و اقوامی از این روستا در دو طرف مرز زندگی می کنند. این روستا در فاصله‌ی ۷۸ کیلومتری شرقی شهر سربیشه در استان خراسان جنوبی و در مسیر جاده‌ی سربیشه به روستای دُرُح قرار دارد.

روستای ماخونیک به دلیل معماری، آداب و رسوم و فرهنگ خاص مردمانش به عنوان یکی از هفت روستای شگفت انگیز جهان معروف شده است. ماخونیک روستایی است که در کوه‌هایی بدون علف در ناحیه‌ای دور از دسترس و جایی که می شود قرن‌ها بدون دیده شدن زندگی کرد و از نظر ها ناپدید ماند، محصور شده است.

در گذشته این روستا هیچ راه دسترسی به بیرون نداشت و در سال‌های اخیر برای دسترسی به این روستا قسمتی از کوه را شکاف داده تا جاده‌ای برای روستا بسازند. مهمترین ویژگی روستای ماخونیک بافت قدیم روستا است که در آن، خانه‌های محقر خشتی و گلی بدون حیاط و ایوان و پنجره و کیپ تا کیپ هم ساخته شده اند که هنوز بعد از گذشت سال‌ها برخی از اهالی این روستا در این خانه‌ها زندگی می‌کنند.

یکی از عمده نشانه‌های فرهنگی روستای ماخونیک، مسکن است که در نوع خود جالب و قابل توجه است، چراکه بافت مسکونی روستا در دامنه‌ی تپه و خانه‌ها به طور فشرده به هم و در گودی زمین ساخته شده اند. کف خانه‌ها حدود یک متر از سطح زمین پایین تر است و دارای یک درب کوتاه از تنه‌ی درختان است. باید برای رفتن به داخل خانه دولا شده و به زحمت وارد خانه شد و اغلب یکی دو پله، درگاهی را به کف خانه متصل می‌کند.

منطقه‌ی ماخونیک متشکل از ۱۲ آبادی است که روستای ماخونیک، بزرگ‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود و این روستا شامل ماخونیک، کفاز، چاپنسر، توتک، سفال بند، سولابست، لجونگ (سفلی و علیا)، کلاته بلوچ، دامدامه و میش نو، خارستو و جلارو است. ماخونیک به سرزمین لی‌لی‌پوت‌های ایران شهرت دارد زیرا سبک زندگی مردمش، معماری خانه‌ها، آداب و رسوم و … آن را به یکی از هفت روستای شگفت انگیز جهان مبدل کرده است.

یکی از نقاط دیدنی روستای ماخونیک برج سنگی آن است که این برج در طبقات بالای روستا ساخته شده، به طوری که به اطراف روستا اشراف دارد، از این برج جهت دیده بانی استفاده می کردند تا در صورت حمله‌ی احتمالی دشمن، به همه‌ی اهالی روستا اطلاع دهند.

ماخونیک روستایی است که در دهستان دُرُح بخش مرکزی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی واقع شده‌است. این روستای از روستاهای شگفت‌انگیز جهان به حساب می‌آید. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۰، جمعیت آن ۷۳۹ نفر (۱۶۴ خانوار) بوده‌است.

 

وجه تسمیه

درباره وجه تسمیه روستا چندین قول وجود دارد، در برخی اسناد قدیمی(حجت) که تاریخ نگارش آن‌ها به ۳۰۰ سال قبل می‌رسد، نام روستا مادخنیک ذکر شده‌است. گفته می‌شود در گذشته عده‌ای مأموران دولتی به این روستا آمده و اهالی به گرمی از آن‌ها استقبال نکرده‌اند و با آن‌ها برخورد سردی داشته‌اند و آن‌ها این نام را برای روستا انتخاب کرده‌اند.

برخی می‌گویند به دلیل وجود شکافی در کوه نزدیک روستا به آنجا ماده ماخونیک گفته می‌شده که به مرور زمان به ماخونیک تغییر نام یافته‌است.

 

تاریخچه

درباره این روستا هیچ سابقه تاریخی مکتوبی وجود ندارد و فقط «کلنل چارلز ادوار دبیت» در کتاب سفرنامه خراسان و سیستان در دوره ناصرالدین شاه به توصیف منطقه ماخونیک پرداخته‌است.

بر طبق شواهد چنین بر می‌آید که ساکنان روستا در ابتدا دامدار و کوچ‌نشین بوده‌اند و در دوره‌های بعد در منطقه ماخونیک و به ویژه در روستای ماخونیک سکونت گزیده‌اند، وجود سنگ‌نگاره‌ای در نزدیکی قنات ماخونیک که نقش‌های چوپانی و بسیار قدیمی بر روی آن نقش بسته نیز گواهی بر قدمت سکونت در ماخونیک است.

از آثار تاریخی ماخونیک می‌توان به سنگ سیاه (سنگ نگاره) ماخونیک، بنای برج و قلعه، برج گل انجیر، منزل سرگردونی، نادر مرده می‌توان اشاره کرد.

هر خانه دارای فضاهایی همچون کندیک Kandik (مخزن نگهداری گندم و جو)، کرشک Koresk (اجاق گلی برای طبخ غذا)، طاق و طاقچه است.

باید دانست عمده مصالح به کار رفته در مسکن روستا شامل سنگ، چوب و هیزم است.

علاوه بر مسکن به جاذبه‌های فرهنگی دیگری همچون مراسم عروسی و نامزدی، مراسم ماه رمضان و عید فطر و عید قربان، مراسم باران‌خواهی و همچنین خوراک و غذاهای سنتی و پوشاک محلی منطقه می‌توان اشاره کرد.

 

حرفه و پیشه

شغل اصلی مردم روستا دامداری است و در کنار آن به کشاورزی نیز مشغول هستند، علاوه بر این تعدادی از اهالی در معادن سنگ کار می‌کنند و تعدادی دیگر نیز قالیبافی می‌کنند و این صنعت از عمده صنایع دستی روستا به‌شمار می‌رود.

عمده محصولات کشاورزی منطقه شامل گندم، سیر، جو، شلغم، چغندر و زردک است و مردم این منطقه به میزان محدودی به کشت گوجه فرنگی، پیاز و زعفران نیز می‌پردازند.

کاشت محصولات باغی در روستا چندان به چشم نمی‌خورد و فقط تعدادی درختان عناب، توت، انجیر، انار، سیب، انگور و بادام در کنار جوی‌های آب و نزدیکی استخر کاشت شده‌است.

 

امکانات

راه روستا در سال‌های اخیر ایجاد و آسفالت شده‌است و علاوه بر این روستا دارای آب شرب، برق، خانه بهداشت، مدرسه ابتدایی، مکتب خانه، حمام و چندین مغازه از جمله خواربار فروشی، قصابی، نانوایی، تعمیرگاه موتور و جوشکاری هستند.

در حال حاضر گردشگران خارجی و داخلی زیادی از این روستا دیدن می‌کنند و این روستا از روستاهای هدف گردشگری خراسان جنوبی به‌شمار می‌رود.

 

مدرسه علمیه انوارالعلوم ماخونیک

مدرسه علمیه انوارالعلوم ماخونیک در اواخر سال ۱۳۶۵ ساخته شده است. بنای اولیه این مدرسه در مکانی دیگر و در وسط روستا قرار داشت که ساخت آن به سال ۱۳۲۵ هجری شمسی بر می گردد و توسط حاج ملا احمد رحمانی پدر مولوی محمود رحمانی مدیر مدرسه علمیه انوارالعلوم ماخونیک ساخته شد و علت ساخت و بنای آن، اشتیاق مردم به یادگیری علوم قرآنی بوده است. مدرسه جدید تحت اشراف دفتر نمایندگی ولی فقیه در امور اهل سنت خراسان قرار دارد و دارای حدود ۱۲۰ طلبه و ۱۰ استاد رسمی است که دروس حوزوی سطوح مختلف در آن تدریس می شود و طلاب رسمی از همه خدمات مربوط به طلاب و مدارس علمیه از جمله معافیت تحصیلی، کارت خدمات و بیمه درمانی برخوردار هستند. این مدرسه دارای شعبه حفظ قرآن مجید و مکتب خواهران بوده که در شعبه حفظ قرآن به طور دائم مشتاقان کلام وحی مشغول فراگیری قرآن می‌باشند.

مدرسه علمیه انوارالعلوم ماخونیک با قدمتی نزدیک به هشتاد سال نقش عمده ای در ارتقاء سطح فرهنگی و علمی این روستا داشته است به گونه ای که تعداد زیادی طلبه و استاد تاکنون از این روستا به مدارس دیگر استان رفته و مشغول به تحصیل و تدریس علوم دینی هستند.

پایگاه بسیج شهید محمد ماخونیکی با حدود ۶۰ عضو عادی و فعال نقش عمده ای در انجام برنامه های فرهنگی روستای ماخونیک داشته و از میان طلاب مدرسه علمیه انوارالعلوم نیز تعداد زیادی در این بسیج عضو هستند.

حضور گروههای جهادی از سایر مناطق کشور همراه با اعضای پایگاه بسیج روستا باعث ایجاد رونق اقتصادی و عمرانی در این روستا شده است.

 

فهرست