مزار مولانا زین‌الدین شاخص‌ترین جاذبه گردشگری تایباد است/ در پناه درخت پسته کهنسال

مزار مولانا شیخ زین الدین ابوبکرتایبادی که یکى از صوفیان برجسته قرن هشتم هجرى است شاخص‌ترین اثر تاریخی تایباد است که توسط بزرگترین معماران دوره تیموری بنا شده و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

زین‌الدین ابوبکر، یکى از صوفیان برجسته قرن هشتم هجرى، معاصر با تیمورلنگ و حافظ شیرازى بوده و در سال ۷۹۱ هـ.ق وفات یافته است.

بیشتر تذکره نویسان نام زین الدین تایبادی را زین الدین ابوبکر ثبت کرده‌اند. اما صاحب مجالس المومنین معتقد است: «نام شریفش همان نام جد او شیخ فاضل مولا زین الدین علی تایبادی است. کنیه او بر وجهی که مشهور و در نفحات مذکور است، باور نداریم»

تایبادی در علوم ظاهر شاگرد مولانا نظام الدین هروی است اما در طریقت او را اویسی و تربیت یافته روحانیت احمد نامقی جامی دانسته‌اند:

«به واسطه ورزش شریعت و متابعت سنت، ابواب علوم باطنی بر وی مفتوح شده بوده‌است و احوال و مقامات عالیه ارباب ولایت میسر گشته؛ و وی به حقیقت اویسی بوده‌است.»[۳]

جامی آورده‌است شیخ به مدت هفت سال از تایباد با پای برهنه به مزار احمد جامی می‌رفت. در فاصله ای دور، در برابر تربیت شیخ می‌ایستاد و به تلاوت قرآن مشغول می‌شد. هربار این فاصله را کمتر می‌کرد تا اینکه پس از هفت سال به پیش مرقد شیخ رسید و سی سال بعد از آن روحانیت شیخ احمد وی را به زیارت مشهد اشارت کرد. زین الدین به مشهد رفت و خلعتها و نوازشها یافت و از آنجا عزیمت طواف مزارات طوس کرد. در طوس با یکی از عرفا به نام بابا محمود طوسی دیدار کرد و پس از آن هر سال یک از مریدان خود را نزد بابا محمود می‌فرستاد تا سخنان وی را بنویسند و به خدمت او بیاورند.

 

مزار مولانا در پناه درخت پسته کهنسال

مقبره مولانا زین‌الدین ابوبکر، در شهرتایباد واقع شده است. محل قبر در فضاى آزاد قرار دارد و در برابر آن، بناى باشکوهى و در پناه درخت پسته کهنسال ساخته شده است.

بر اطراف مرقد، معجرى کشیده شده است و دو لوح سنگى خاکسترى رنگ، یکى بر روى قبر و دیگرى در بالاى سر آن به صورت افراشته قرار داده شده‌اند.

بر روی سنگ مزار وی به قلم زیبای نستعلیق این عبارت دیده می شود: کل شیء هالک الا وجهه،هذا مرقد مرحوم قطب الاقطاب مولانا، شیخ محمود بن شیخ سهیل تایبادی وفات یوم پنجشنبه سلخ محرم  ۷۹۱ و بر روی سنگ قبر افراشته این عارف چنین نگاشته شده :

سنه احدی و تسعین بود تاریخ/ گذشته هفتصد از سلخ محرم

شده نصف النهار از پنج شنبه/ که روح پاک مولانای اعظم

سوی خلد برین رفتند و ملایک/ همه گفتند از جان خیرمقدم

در بالاى سر قبر، سنگ دیگرى وجود دارد که بر اساس کتیبه آن مشخص مى‌شود که معجر خاکسترى در سال ۱۰۳۰ هـ.ق توسط شخصى به نام «خواجه درویش» تقدیم مزار شده است. در برابر مزار مزبور، بناى مجللى وجود دارد که در سال ۸۴۸ هـ.ق توسط پیراحمد خوافى وزیر شاهرخ،  پسر تیمور جهت مسجد و نمازخانه بنا گردیده است.

نقشه بنا شامل گنبدخانه‌اى چهارتاقى با ایوانى رفیع در جلوى آن و با اتاق‌هاى دوطبقه‌اى در طرفین است.

نماى بیرونى بنا شامل ایوان رفیعى با تاق‌آهنگ است که در دو سوى آن، غرفه‌هاى دو طبقه‌اى قرار گرفته است. راه ورود به طبقه ‌اول هر یک از آن‌ها، از درگاه کنار ایوان و راه ورود به طبقه‌ دوم، از پلکان‌هایى است که در بیرون بنا قرار دارند.

در پشت ایوان، شش طاق‌نما قرار دارد. تمامى سطوح نماى ایوان و تاق‌هاى حجره‌هاى طرفین آن، با استفاده از کاشى نره – به شیوه معقلى  و کاشى معرق تزئین شده است. شاه‌نشین‌هایى با پوشش نیم‌گنبدى با گوشه‌سازى‌ها و مقرنس‌کارى‌هایى دارد و بر فراز آن گنبدى با استفاده از سه کنج‌هاى مقرنس‌کارى شده و کاربندى ساخته شده است.

در چهار گوشه بنا، چهار پلکان تعبیه شده است که به حجره‌هاى طرفین ایوان و به پشت‌بام راه مى‌یابند و ورودى آن‌ها از بیرون بناست. فضاى داخلى بنا، در گذشته، از طریق درگاه‌هاى شمالى و جنوبى نیز به بیرون راه داشته که امروزه مسدود داست.

نماى بیرونى با قاب‌هاى ساده آجرى و نماى ایوان و داخل آن با کاشى‌‌کارى معقلى، معرق و تلفیق سنگ و کاشى تزئین شده است. عناصر تزئینى شامل نقوش گیاهى، هندسى و کتیبه‌هاست.

پیشانى آن و زیر کلاهک مناره‌ها و حاشیه قوس ایوان را با کاشى‌هاى نره فیروزه‌اى و لاجوردى که از مسجد مولانا آورده‌اند، تزئین کرده‌اند.

در داخل ایوان، محرابى وجود داشته است که در چند دهه قبل،  راهى از آن به داخل بنایى که در پشت ایوان ساخته‌اند،  باز کرده‌اند. در طرفین این ایوان، دو چله‌‌خانه تعبیه شده است.

به استناد کتیبه موجود، کار ساختمان بنای مزار مولانا در سال ۸۴۸ ه.ق مقارن با زمامداری شاهرخ پسر تیمور به پایان رسیده و بدستور « غیاث الدین پیر احمد خوافی وزیر با درایت وی بوده است. معماران بنا نیز بزرگترین معماران ایران درآن دوران برادران غیاث الدین و قوام الدین شیرازی بوده اند.

[ngg_images source=”galleries” container_ids=”77″ display_type=”photocrati-nextgen_basic_thumbnails” override_thumbnail_settings=”0″ thumbnail_width=”240″ thumbnail_height=”160″ thumbnail_crop=”1″ images_per_page=”20″ number_of_columns=”3″ ajax_pagination=”1″ show_all_in_lightbox=”1″ use_imagebrowser_effect=”0″ show_slideshow_link=”1″ slideshow_link_text=”[Show slideshow]” template=”/home2/ahnafir/domains/sonnatkh.ir/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/products/photocrati_nextgen/modules/ngglegacy/view/gallery.php” order_by=”sortorder” order_direction=”ASC” returns=”included” maximum_entity_count=”500″]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

فهرست